Σάββατο, 5 Απριλίου 2008

Πυρρίχιος ή Πυρρίχη

Από την Ελεύθερη Εγκυκλοπαίδεια «Γνώσις».

Πυρρίχιος ή Πυρρίχη. Το πιο σημαντικό είδος (ή τάξη) πολεμικού χορού. Η πυρρίχη ήταν ένας μεγαλοπρεπής, γρήγορος, λαμπρός και εντυπωσιακός χορός, χορευόταν είτε από ένα πρόσωπο είτε από ένα ή περισσότερα ζεύγη χορευτών, που έφεραν πανοπλία (ασπίδα και δόρυ ή σπαθί) και μιμούνταν τις κινήσεις των πολεμιστών, σε επίθεση και σε άμυνα. Χορευόταν συνήθως στις δωρικές πολιτείες, κυρίως στη Λακωνία. Στη Σπάρτη χορευόταν από νέους, κατά την τελετή των Διόσκουρων (Κάστορα και Πολυδεύκη). Τον 6ο αιώνα π.Χ. εισάγεται και στην Αθήνα, στον εορτασμό των Παναθηναίων στο χορό συμμετείχαν παιδιά, νέοι και άνδρες.

Σε νεότερα χρόνια η πυρρίχη εκφυλίστηκε σε χορό των συμποσίων ο Ξενοφών (Ανάβασις σ' 1 και 12) αναφέρει πως, κατά τη διάρκεια ενός συμποσίου, μια ορχηστρίδα με ελαφριά ασπίδα χόρευε την πυρρίχη με ανάλαφρο τρόπο. Στην εποχή του Αθήναιου (2ος - 3ος αι. μ.Χ.), η πυρρίχη χορευόταν ακόμα στη Λακωνία, αλλά ως προγύμνασμα για τον πόλεμο, «όλοι οι άρρενες στη Σπάρτη μαθαίνουν να χορεύουν την πυρρίχη από την ηλικία των πέντε ετών. Η πυρρίχη στην Αθήνα, επειδή έχει Διονυσιακό χαρακτήρα, είναι πιο ήπια, γιατί οι χορευτές τώρα φέρουν θύρσους αντί σπαθιά και λαμπάδες» (ΙΔ' 631Α, 29).

Η ετυμολογία της λέξης πυρρίχη δεν έχει διασαφηνιστεί. Κατά τον Αριστόξενο (Αθήν. 630Δ), ο χορός αυτός ονομάστηκε πυρρίχη από έναν Λάκωνα Κρητικό, κατά τον Πολυδεύκη, IV, 99) ήρωα ή χορευτή, ονομαζόμενο Πύρριχο ο Αθήναιος προσθέτει πως κατά την εποχή του το όνομα Πύρριχος συνηθιζόταν ακόμα στη Λακωνία. Άλλοι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η λέξη παράγεται από τον Πύρρο, άλλο όνομα του Νεοπτολέμου, γιού του Αχιλλέα, ο οποίος, σύμφωνα με μια παράδοση, υπήρξε ο πρώτος που χόρεψε την πυρρίχη, μετά τη νίκη του στη σύγκρουση με τον Ευρύπυλο, σύμμαχο των Τρώων. Σύμφωνα με μια άλλη υπόθεση, το όνομα προήλθε από τη λέξη «πυρά» (νεκρική πυρά), γιατί ο Αχιλλέας χόρεψε πρώτα την πυρρίχη γύρω από την πυρά, πάνω στην οποία κάηκε ο σορός του φίλου του Πάτροκλου.

Ο Πρόκλος αναφέρει πως «μερικοί αποδίδουν την επινόηση της πυρρίχης στους Κουρήτες, άλλοι στον Πύρρο, γιο του Αχιλλέα».

Η πυρρίχη είχε σημαντικό παιδευτικό χαρακτήρα και γι' αυτό δινόταν ιδιαίτερη προσοχή στα τραγούδια που συνόδευαν το χορό. Αθήν.: «τακτέον δ' επί της πυρρίχης τα κάλλιστα μέλη και τους ορθίους ρυθμούς» (στην πυρρίχη έπρεπε να γίνεται χρήση των πιο ωραίων μελωδιών και των εξυψωτικών ρυθμών). Η πυρρίχη συνοδευόταν από τραγούδια που τραγουδούσαν είτε οι χορευτές οι ίδιοι ή, συνηθέστερα, άλλοι εκτελεστές.



«Εκμανθάνουσι πάντες εν Σπάρτη, από πέντε ετών πυρριχίζειν»
Αθήναιος, Επιτομή 2.2.134

Διαβάστε ακόμη: O Πυρρίχιος και η τελετή λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων: Ενστάσεις, εντάσεις και προεκτάσεις

1 σχόλιο:

Ανώνυμος είπε...

Οκ !